Nieuwsberichten

Er gebeurt altijd wel wat bij de Cabauwse molen. Op deze pagina leest u de laatste nieuwtjes.

Jaarlijks brengen wij een nieuwsbrief uit met alle gebeurtenissen van het afgelopen jaar en een vooruitblik naar het nieuwe jaar. Deze vindt u op de nieuwsbrieven pagina.

Docufilm 250 jaar Voor de Wind

In 2023 bestaat de Middelste Molen van Cabauw 250 jaar. De jaren zijn er niet aan af te zien. Na de recente 2 jaar durende restauratie, die in 2021 werd afgerond, staat de 250-jarige weer in volle glorie in het landschap en draait en maalt alsof 1773 gisteren was.
 
Voor deze gelegenheid is een speciale korte docufilm gemaakt “250 jaar voor de wind” die de functie van de molen belicht tegen de historische achtergrond. Wat betekent de molen voor het landschap? Wat zijn de dagelijkse handelingen van de molenaar om de molen te kunnen laten draaien en malen? Vanuit het verleden kijken we ook naar de toekomst en het belang van de opleiding van nieuwe bevlogen molenaars.

De film is op 2 september 2023 in première gegaan in een feestelijke bijeenkomst In ’t Witte Paard te Cabauw en op dezelfde dag doorlopend voor het publiek vertoond tijdens het verjaardagsfeest bij de molen zelf.

De Cabauwse Molen 250 jaar!

Op 1 mei 2023 bestaat de huidige Middelste Molen van Cabauw 250 jaar.

De Middelste Molen is de enige poldermolen die is overgebleven van de 3 molens,  die hier ooit gezamenlijk  de  polder Lopik, Lopikerkapel & Zevenhoven bemaalden. De historie gaat terug naar 1454 toen de eerste molen op deze plek werd gebouwd. Omdat deze niet in zijn eentje de hele polder droog kon houden, werden er al snel 2 molens bij gebouwd (wanneer precies is niet bekend, maar zeker is dat ze er in 1534 alle drie stonden). De bestaande molen stond in het midden en werd daarom de “Middelste Molen”. Eén van de nieuwe molens stond iets verder naar het Oosten langs de Eerste Veldwetering (waar later het gemaal werd gebouwd) en werd sindsdien de Voorste of Eerste Molen genoemd, terwijl de “Achterste Molen”, meer naar het noorden richting Polsbroek stond, bij de Tweede Veldwetering en Achterkade.

In 1598 werd de Middelste Molen vervangen door een nieuwe wipmolen, na bijna 150 jaar was hij nodig aan vervanging toe. In de nacht van 28 op 29 oktober 1772 sloeg echter het noodlot toe voor deze molen.

Generaale land-kaarte van den Loopicker Waard / gemeten en gekarteerd in september en october 1771 door de Zeeuwse landmeter D. W. C. Hattinga . 8 januari 1772

Het verhaal van de brand in Cabauw, 1772

Tevreden zit Jan Bartholomeus Goedhart aan zijn tafel in de molen. Het was zo’n maaldag die iedere molenaar kent: ’s morgens komt de molen maar moeizaam op gang, om daarna lekker rond te gaan en het water er met scheppen uit te gooien. En dan zakt de wind in. Vandaag is dat ook zo gegaan, pas om een uur of elf komt er wat vaart in en aan het eind van de middag moet hij de wieken zelfs met de hand aanduwen om het laatste eind voor te krijgen om af te kunnen zeilen.

Nu zit hij aan zijn tafel met een boek onder de olielamp. Hij is er best trots op dat hij als poldermolenaar heeft leren lezen, dat kunnen lang niet alle molenaars in de omgeving hem nazeggen. Aan het eind van de dag heb je daar ook meestal niet de energie meer voor, want het is hard werken in de polder. Het malen zelf kost dan wel geen moeite, maar al die rotzooi die op het krooshek afkomt, moet wel allemaal op de kant gewerkt worden. En dát is zwaar en gaat de hele dag door.

Het is inmiddels al rond negenen en hij gaat de bedstee maar eens opzoeken. Morgen hoeft hij waarschijnlijk niet te malen, de polder staat op peil en regen is niet te verwachten, dat heeft hij al aan de lucht gezien. Maar hij moet wel naar de poldermeester toe om banwerk (schoonmaken van sloten) te verrichten. Dat is meestal zwaar werk en dan kan je dus maar beter goed uitgerust zijn.

Al snel valt hij in slaap en het is rond middernacht als hij even uit bed moet om buiten zijn blaas te legen. Er is een mooie sterrenhemel en het is koud. Ja, wat kan je eind oktober anders verwachten. Snel weer naar binnen en proberen onder de deken warm te worden.

Het zal rond drie uur zijn als hij wakker wordt door gerommel boven zijn hoofd. Wat kan dat nu weer zijn, de wind zal toch niet zijn opgestoken? Hij kijkt even naar buiten en daar is het kalm, maar de geluiden nemen toe. Komt het lawaai soms van achter de bak? Even kijken en de schrik slaat hem om het hart. Ineens ziet hij brandende stukken hout naar beneden komen en hij realiseert zich, dat de molen zelf in brand staat. Verbijsterd staat hij te kijken naar de vonken die naar beneden komen en hij realiseert zich dat er iets moet gebeuren. Als de wiedeweerga kleedt hij zich aan en sleept wat meubeltjes naar buiten, net als wat kleren en dan staat de molen al zo in brand dat hij niet meer naar binnen kan.

In de kortste keren staat de hele molen in brand en is er geen redden meer aan. Lijdzaam moet hij toekijken hoe zijn mooie molen in vlammen opgaat. Verdrietig zit hij bij zijn geredde spulletjes als buren aangerend komen, maar ook zij kunnen niets meer uitrichten of nog iets redden.

Dan komt de poldermeester aangesneld en hij geeft aan dat Jan in de morgen bij het polderbestuur moet komen om uit te leggen wat er gebeurd is. Met lood in de schoenen gaat hij de volgende dag naar de voorzitter toe, waar ook de andere bestuursleden al zijn aangekomen. Geïntimideerd staat hij voor de hoge heren, met zijn pet in de hand te wachten op wat er komen gaat. De voorzitter vraagt hem wat er gebeurd is en hij vertelt zijn verhaal, terwijl de secretaris aantekeningen maakt. Het is duidelijk wat hij heeft meegemaakt en dan vraagt een van de ingelanden wat er gebeurd is met de timmerkist van de polder. Die stond immers in zíj́n molen. Bedremmeld kijkt hij de heren aan en stamelt dat die is blijven staan in de molen en dus ook verbrand is.

Terwijl de molenaar in de gang is, beraadt het bestuur zich over te nemen stappen en als Jan weer binnenkomt, krijgt hij te horen dat de molen zo snel mogelijk zal worden herbouwd en dat er naar een nieuwe molenaar zal worden gezocht, maar dat hij wel weer naar deze functie mag solliciteren. Het zal duidelijk zijn dat Jan een functie elders moest gaan zoeken.

Al twee maanden later is er een bestek voor de herbouw en kan er ingeschreven worden. Niet minder dan 22 inschrijvers doen een gooi naar het werk. De hoogste inschrijving is 9225 gulden en de laagste 7149 gulden en die staat op naam van Anthonie van Lith, een timmerman en molenmaker uit Elshout aan de Kinderdijk. Dat hij ervaring in de molenbouw heeft, blijkt alleen al uit het feit dat hij in 1740 molen nummer 1 van de Overwaard in Kinderdijk heeft gebouwd. Op 29 december 1772 krijgt hij in het rechthuis in Lopik te horen dat hem het werk gegund wordt. Hij moet snel aan de slag omdat de bouw op 1 april zover klaar moet zijn dat de molen kan malen. Mocht hij het voor elkaar krijgen dat de molen al op 15 maart maalvaardig is dan krijgt hij een beloning van 400 gulden. Daar staat tegenover dat bij vertraging tot na 15 april er een gestaffelde boete op staat van 5 gulden per dag die kan oplopen tot zelfs 25 gulden per dag. Het werk komt keurig op tijd klaar zodat er van boete geen sprake is, hoewel er ook geen bonus wordt uitgekeerd.

Op 1 mei 1773 vindt de feestelijke opening plaats en dat is dus nu precies 250 jaar geleden! Reden voor feest!

Kopfoto: Middelste Molen van Cabauw in 1932 met op de achtergrond de Voorste Molen.

Erik geridderd

“Het heeft Zijne Majesteit onze Koning behaagd, u te benoemen tot Ridder in de Orde van Oranje Nassau”! Zo kreeg Erik Stoop vanochtend zijn koninklijke onderscheiding van burgemeester Molkenboer van Woerden, waarna hij hem de bijbehorende versierselen opspeldde. De ceremonie waarbij de onderscheiding werd uitgereikt vond plaats in de Petruskerk van Woerden, de woonplaats van Erik.

Voordat de burgemeester aan zijn toespraak begon, klonk “lang zal hij leven” door de kerk, want Erik viert deze dag ook zijn 80ste verjaardag.

De burgemeester roemde de inzet van Erik voor de redding en het behoud van molens, het conserveren en delen van de kennis over de techniek en historie van de molens en het opleiden van jonge molenaars. Erik  startte met zijn molenwerk 40 jaar geleden en dit werd telkens alleen maar uitgebreid en geïntensiveerd tot op de dag van vandaag. Zo is hij ook al 30 jaar molenaar van onze Middelste Molen te Cabauw, waar hij zich met hart en ziel voor inzet. Niet alleen om deze regelmatig te laten draaien en onderhouden, maar ook om hier enthousiast over te vertellen aan de bezoekers die in al die jaren langs kwamen. Menigeen werd besmet met het molenvirus wat weer bijdraagt aan het draagvlak van dit historische erfgoed.

Voor het redden van “zijn” molen, gaat Erik tot het uiterste en zal hij er alles aan doen om dit te doen slagen. Dat hebben we in de afgelopen jaren weer helemaal mogen ervaren toen het noodzakelijk bleek de molen te restaureren.

Erik, we vonden alles wat je doet al geweldig en zijn blij dat de Koning dit ook vindt!

De erelijst:

De heer Erik Stoop (Woerden)
1983 – heden Rol bij tussen Stichting Molen Documentatie (SMD) en Vereniging De Hollandsche Molen.
1992 – heden Bureaucoördinator en bestuurslid van Stichting Molen Documentatie.
1992 – heden Molenaar bij de Middelste Molen van Cabauw.
1992 – heden Instructeur bij ‘t Gilde van Molenaars.
1992 – heden Schrijver, fotograaf en verteller over molens.
1998 – heden Redacteur en adviseur bij The International Molinological Society Nederland en Vlaanderen.
2000 – heden Adviseur bij de Stichting Vrienden van de Cabauwse Molen

Feestelijke opening molen

De molen heeft vanaf december 2018 ruim tweeëneenhalf jaar stil gestaan. Deze periode tekende zich door planuitwerkingen, uitgebreide fondsenwerving, gevolgd door een ingrijpende en langdurige restauratie.

Op 8 oktober 2021 was het dan zover. In een kleine formele bijeenkomst stelden wij de Middelste Molen van Cabauw officieel opnieuw in werking. Na toespraken van Saskia van Dockum (directeur-rentmeester Utrechts Landschap), Nicole Bakker (directeur Stichting De Hollandsche Molen) en Paul Vesters (cultuurhistoricus Utrechts Landschap) vertelde molenaar Erik Stoop over de allesvernietigende brand in 1772 en snelle herbouw in 1773 van de Middelste Molen.

Daarna lichtte hij de vang (de “rem” van de molen) samen met wethouder Gerrit Spelt, provinciaal medewerker Parelfonds Sandra Koolsbergen en voorzitter van de Stichting Vrienden van de Cabauwse Molen Mieke de Haan, waarna de molen langzaam maar zeker begon te draaien!

Op zaterdag 9 oktober deden we dit nog een keer over. Dit was de dag voor alle buren, sponsors, vrienden van de molen en trouwe ambassadeurs. Door hun grote betrokkenheid, medewerking en gulle gaven wasdit ten slotte allemaal mogelijk. Het werd een zeer geanimeerde en bijzondere dag, met veel gezelligheid, muziek, een luid meegezonfen molenlied en emotionele herinneringen.

Op zaterdag werd de vang gelicht door de heer Pot (een achterachterkleinzoon van B. Pot van firma Pot uit Kinderdijk, die onze roeden ooit heeft gemaakt), buurman en vriend van de molen  Tunnis Slootjes en mevrouw Scheel.

Mevrouw Scheel moest als meisje in de Tweede Wereldoorlog, door de winterse polders vanuit Polsbroek, een pakket voor een radiozender naar de molen brengen. Hiermee werden boodschappen voor het verzet verstuurd. Haar verhaal is beschreven in nieuwsbrief nr. 32, 2021. Zij vertelde nu haar belevenissen in geuren en kleuren aan de aanwezigen en liet zien hoe ze op de deur moest kloppen.

Het feest ging de hele dag door, het was uiterst gezellig en de hoofdrol, die was natuurlijk weggelegd voor de fier draaiende Middelste Molen van Cabauw! In de galerij hieronder een fotoverslag.